ذبيح الله صفا
1287
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
آورده است بتمامى درين كتاب ياد كرده شود بخبر ، ان شاء اللّه ؛ و اگر مقدّم و مؤخرّى باشد از براى ترتيب كتاب تفاوت نكند » « 1 » و در همانحال مىگويد كه « در سيرت شريفه چند ابيات و اشارات كه از لسان مبارك شيخ قدّس اللّه روحه العزيز بيرون آمده است بلفظ كازرونى همچنان آورده بودند در بعضى سيرت ، و بسيار كس از فهم صورت آن حرف بىبهره مىشدند و بمعنى آن نمىرسيدند ، خاصه كسانى كه نه از كازرون بودند . بندهء كمينهء عاجز خاتمه اللّه تعالى بالخير به چند نوع واجب ديد كه آن را شرحى ببايد . . » پس فردوس المرشديه در حقيقت و واقع پارسىشدهء كتاب سيرت شيخ ابو اسحق كازرونى به عربى و بعضى كتب ديگر در سيرت اوست كه گويا آنها هم به عربى بودهاند و محمد بن عثمان از مجموع اطلاعاتى كه از آنها بدست آورد با افزايش مطالبى از خود كتاب خويش را در چهل باب ترتيب داده و آن را بنابر آنچه خود تصريح كرده در سنهء ثمان و عشرين و سبعمائه ( سال 728 ) هجرى تأليف نموده « 2 » و بشيوهء ساده و بىآنكه پيرامن هيچگونه آرايش و پيرايشى گرديده باشد بپارسى راه راست درآورده است . ارزش فردوس المرشديه تنها از جهت اطلاع بر احوال يكى از مشايخ بزرگ تصوّف و اقوال او نيست بلكه از باب اطلاعات سودمند تاريخى و اجتماعى و نيز از بابت نمونههايى كه از لهجهء قديم كازرون و اشعار هجايى آن بما مىدهد ، و نظاير اين مسائل ، هم خالى از فايده نيست . چندسالى بعد از تأليف كتاب فردوس المرشديه براساس تأليف خطيب امام ابو بكر ترجمهء جديدى از كتاب عربى اخير الذكر بپارسى ترتيب يافت بنام « مرصد الاحرار فى سير مرشد الابرار » . مترجم اين كتاب علاء بن سعد بن محمّد الكازرونى بود كه نسخهء ترجمهء خود را به خط خويش در جمادى الآخر سال 830 بپايان رسانيد و اگرچه انشاء آن قدرى آراستهتر و دشوارتر از انشاء فردوس المرشديّه است ولى مطالب آن بررويهم با مطالب
--> ( 1 ) - فردوس المرشديه ، چاپ تهران ص 5 . ( 2 ) - ايضا ص 34 - 35 .